It-tnissil mill-Gardell minn Melvin Caruana.
(Carduelis Carduelis)
Il-gardell huwa wieħed mill-aktar għasafar affaxxinanti tal-familja fringillidae. Dan l-għasfur huwa distingwibbli mill-maskra ħamra tiegħu.
Huwa għasfur żgħir li jaddatta malajr fil-gaġġa jew fil-guva. Dan l-għasfur issibu l-biċċa l-kbira fl-Ewropa, fl-Asja u fl-Afrika ta’ fuq. Ir-raġel ikollu maskra ħamra tleqq, b’kuluri aktar vivaċi mill-mara, speċjalment fuq l-ispallel fejn ir-raġel ikollu rix iswed bi ftit li xejn kannella jleqq. Bil-kontra l-mara jkollha aktar rix kannella u kulur aktar mitfi. Il-munqar tar-raġel ikun twil u xi ftit imbexxaq, fejn wieħed ikun jista’ jara saħansitra d-dawl minnu. Wieħed isib diversi sub-speċi ta’ dan l-għasfur. Fost l-aktar popolari qalb id-dilettanti, wieħed isib il-carduelis carduelis tschusii, il-carduelis carduelis major u l-carduelis carduelis britannica.
Fil-magħluq l-ikel prinċipali huma ż-żrieragħ, fosthom żerriegħa tal-warda tax-xemx zgħira (sunflower), skalora, skalora sewda, bużbież, poppy seed u żerriegħa tax-xewk fost l-oħrajn. Fi żmien il-bejta, għalf ieħor li jiġi miżjud mad-dieta ta’ dan l-għasfur huma ż-żrieragħ immnibta li ġeneralment jiġu mħallta mas-soft food sabiex tnixxef iż-żerriegħa mill-ilma żejjed, u anke sabiex tiġbed is-sens ta’ xamm tal-għasfur. Ma’ din it-taħlita żżid ukoll ftit dud iffriżat bħall-pinkies. Mad-dieta wieħed għandu wkoll joffri ħxejjex bħal ħass, zunnarija, pitravi u anke frott bħal tuffieħ.
Illum dan l-għasfur iddomestika ruħu, tant li dilettanti madwar id-dinja, inkluż Malta, qed ikollhom suċċess sena wara l-oħra fit-tnissil tiegħu. Dan l-għasfur ibid bejn tlieta u ħames bajdiet. Jippreferi bejtiet f’partijiet għolja tal-guva. Il-bajd idum madwar 14–il ġurnata biex ifaqqas, bil-frieħ iħallu l-bejta wara 15–il ġurnata. Id-daqs ideali tat-tluq huwa ta’ metru wiesa’, b’żewġ metri fond u żewġ metri għoli. Preferribilment il-par għandu jintelaq waħdu fit-tluq, għalkemm personalment kelli suċċess ukoll meta tlaqtu ma’ par ieħor ta’ speċi differenti. Illum dilettanti madwar id-dinja jkollhom ukoll suċċessi fit-tnissil tal-gardell anke fi tluq ta’ madwar pied fond u b’120 ċentimetru wiesa’.
L-evoluzzjoni ta’ dan l-għasfur kompliet tikber bil-preżenza tal-ewwel mutazzjoni li kienet dik tal-pastel. Il-passjoni tad-dilettanti ta’ dan l-għasfur m’għandhiex limiti, tant li llum il-ġurnata, wieħed isib bosta mutazzjonijiet spettakolari, fosthom il-brown, l-agate, il-lutino, is-satine’, l-isabel, l-albino, l-eumo, il-yellow u l-phaeo fost l-oħrajn. Dilettanti fl-Italja u l-Belġju fost pajjizi oħra komplew il-proġetti tagħhom bil-gardell u rnexxilhom joħolqu sovrapożizzjonijiet ta’ żewgt jew aktar mutazzjonijiet fuq kulur ieħor bhalma huwa l-yellow agate u l-yellow satine’. Nittamaw li dilettanti Maltin ukoll ikollhom sehem fl-istabilizzazzjoni ta’ xi mutazzjoni ta’ dan l-għasfur tant affaxxinanti.