Tnissil minn taż-Żebbug minn Roderick Abela
(Coccothraustes coccothraustes Linnaeus,1758)
Taż-Żebbuġ huwa wieħed mill-akbar għasafar mill-familja fringillidae u l-akbar wieħed minn dawk tal-għana li jpassu minn fuq Malta. Dan l-għasfur bid-daqs maestuz tiegħu għandu ammirazzjoni kbira kemm lokalment, kif ukoll barra minn xtutna.
Hafna jqisu t-tnissil minn dan l-għasfur bħala xi ħaġa impossibli. Però
għalkemm mhuwiex għasfur faċli li tnissel minnu, bħal kull ħlejqa oħra, jekk wieħed jagħraf x’għandu jipprovdi f’forma ta’ ikel u ambjent, il-ħolma li tnissel minn dan l-għasfur tista’ issir realta ukoll. Bħala ambjent ħafna dilettanti jimmaġinaw li jrid xi guva kbira mmens. Fil-fatt il-guva m’għandhiex għalfejn tkun kbira ħafna. Taż-żebbug għandhom dejjem jintelqu par waħedhom ġo guva. Id-daqs tal-guva idealment għandu jkun ta’ 2 metri fond b’2 metri għoli u metru wiesgħa. Dan huwa d-daqs ideali għal tal-għana kollha. Jiena nagħti parir lil min għandu guva kbira ħafna u għandu kollox mitluq flimkien sabiex jekk jkun possibli, jaqsamha f’guvi iżgħar ta’ dawn il-qisien li semmejt u jitlaq par par. Il-guva tista’ tkun mgħammra bi ftit friegħi tal-prinjol jew ċipress ħalli tagħti dik id-dehra aktar naturali u tagħti daqxejn tal-privatezza lill-għasafar li jgħixu fiha.
Rigward dieta ta’ matul is-sena wieħed jista’ jagħlef dieta magħmula minn taħlita ta’ zrieragħ simili għal tal-vrieden. Jista’ iżid ukoll ftit żrieragħħoxnin bħal-piżelli u xi condition mix tal-ħamiem. Lokalment issa hawn taħlita magħmula apposta għal taż-żebbug tad-ditta Versele Laga Blattner Grosbeak Mix. Din it-taħlita fiha ħafna żrieragħ tajbin sabiex iżommu l-għasfur taż-żebbug f’kondizzjoni perfetta. Minn naħa tiegħi, matul dawn l-aħħar sentejn ikkonvertejt l-għasafar kollha fuq dieta ta’ pellets (awrofakk ta’ barra). Il-fatt li għandhom quddiemhom kuljum dieta bilanċjata u studjata apposta għall-għasafar togħġobni ħafna, u b’hekk inkun ċert li qed jieħdu n-nutrimenti neċessarji għalihom. Ma’ dawn il-pellets nagħlef ukoll madwar 15% żrieragħ minn dawn li semmejt aktar qabel.
Meta joqrob żmien il-bejta wieħed għandu jżid għalf li fih aktar proteini. Għalhekk huwa essenzjali li noffru fi żmien il-bejta ikel naturali bħal żrieragħ imnibbta u nsetti sabiex nistimulawhom jibdew inisslu u jrabbu l-frieħ tagħhom. Tajjeb li wieħed jagħlef aktar qanneb (għan-namra) kif ukoll insetti bħal pinkies, buffalo worms jew waxworms (dud tal-għasel). Bħala kaxxi fejn jagħmlu l-bejta, tista’ tipprovdi diversi tipi, bħal gabjetti qodma jew kaxxi bħal tal-vrieden. Bħala materjal għal-bejta l-aħjar huwa l-coconut fibre l-abjad.
Normalment taż-żebbug ibidu bejn 4 u 6 bajdiet u dawn jdumu 13 il-ġurnata biex ifaqqsu. Jekk jirnexxielek tasal sa dan l-istadju, fejn ifaqssu l-frieħ, ikun importanti ħafna li għall-ewwel sebat ijiem toffri ħafna dud kif imsemmi aktar qabel, kif ukoll piżelli (minn tal-friża) u żrieragħ imnibbta. Il-frieħ iridu jiġu irringjati b’ċurkett tal-qies ‘K’ meta jkollhom ħamest ijiem. Jekk kollox imur kif suppost, wara madwar 11 il-gurnata l-frieh jaqbżu mill-bejta. Dawn għandhom jinżammu ma’ ommhom sakemm wieħed jassigura ruħu li qabdu jieklu waħidhom.
Jiena nħeġġeġ lil kulmin għandu għal qalbu dan l-għasfur sabiex ma jaqtax qalbu u jipprova jnissel minnhom. L-aħħar staġun jiena rnexxieli innissel għat-tieni sena konsekuttiva minn dawn l-għasafar. B’kollox nissilt 11 il-ferh minn 3 pari differenti. Din hija prova ċara li jekk wieħed jipprovdi dieta u ambjent adattat, għandu possibilità kbira li jnissel minn dawn l-ispeċi wkoll.
